علمی_فرهنگی_هنری_عاشقانه

عنوان                                                             صفحه

 

گزارش دو هفته اي تئوريك كلاسي   ----------------------------------------3

مقدمه    -------------------------------------------------------------------4

تاريخچه بهداشت محيط در ايران   -------------------------------------------4

تعريف محيط    ------------------------------------------------------------5

تعريف بهداشت محيط    ----------------------------------------------------5

اهداف بهداشت محيط   ------------------------------------------------------5

اصل پنجاهم قانون اساسي  --------------------------------------------------5

اصلي ترين محور هاي فعاليت بهداشت محيط   -------------------------------5

چالش هاي عمومي و تخصصي بهداشت محيط   ------------------------------6

ساختار چالش هاي عمومي و تخصصي بهداشت محيط  ---------------------- 6

چالش هاي تخصصي بهداشت محيط ( هوا )   ------------------------------ -7

چالش هاي تخصصي بهداشت محيط ( آب )    --------------------------------7

چالش هاي تخصصي بهداشت محيط ( مواد زائد جامد )     --------------------7

چالش هاي تخصصي بهداشت محيط ( مواد زائد جامد خطرناك )---------------7 

چالش هاي تخصصي بهداشت محيط ( مواد غذايي ) --------------------------8

چالش هاي تخصصي بهداشت محيط ( سر و صدا )  --------------------------9

چالش هاي تخصصي بهداشت محيط ( جوندگان ) -----------------------------9

چالش هاي تخصصي بهداشت محيط ( پرتوها ) ------------------------------ 9

چالش هاي تخصصي بهداشت محيط ( مواد شيميايي در محيط )---------------10

آشنايي با برخي وظايف بهداشت محيط -------------------------------------10

معرفي و آشنايي بهداشت محيط --------------------------------------------11

توانايي هاي لازم ---------------------------------------------------------12

موقعيت شغلي در ايران ---------------------------------------------------12

شرح وظايف كاردان بهداشت محيط ----------------------------------------12

شرح وظايف كارشناس بهداشت محيط -------------------------------------13

فرايندهاي مربوطه -------------------------------------------------------14

انتظارات ----------------------------------------------------------------16

آئين نامه ها و مقررات بهداشت محيط -------------------------------------16

مقدمه آئين نامه ها و مقررات بهداشت محيط -------------------------------16

آئين نامه بهداشت محيط ---------------------------------------------------17

آئين نامه اجرايي قانون اصلاح ماده 13قانون مواد خوردني،آشاميدني، آرايشي و بهداشت-------------------------------------------------------------------20

قانون اصلاحيه ماده 13 قانون مواد خوردني ، آشاميدني ، آرايشي وبهداشتي آذر ماه 1379 مجلس شوراي اسلامي ---------------------------------------------21

فصل اول : بهداشت فردي--------------------------------------------------22

فصل دوم : شرايط ساختماني وبهداشتي مراكز،‌تهيه،توليد،‌توزيع ،نگهداري فروش مواد غذايي و اماكن عمومي ------------------------------------------25

فصل سوم : وسايل ولوازم و ابزار كار ------------------------------------36

فصل چهارم :وظايف مسئول بهداشت محيط و مامورين نظارت و تكاليف صاحب يا مدير محل هاي مشمول قانون -------------------------------------38

فصل پنجم:طبقه بندي اماكن و مراكز و كارگاهها و كارخانجات از لحاظ مشمول مواد اين آئين نامه----------------------------------------------------------40

دستورالعمل نحوه صدور كارت بهداشتي -----------------------------------41

بهداشت تخم مرغ----------------------------------------------------------43

تغييراتي كه با گذشت زمان و افزايش كهنگي در تخم مرغ پديد مي آيد---------45

نحوه سالم سازي سبزيجات-------------------------------------------------45

ماده 688 قانون مجازات اسلامي-------------------------------------------46

استاندارد 1053 آب-------------------------------------------------------47

استخرهاي شنا ( جنبه هاي بهداشتي و كنترل كيفي آب )----------------------50

بهداشت حرفه اي----------------------------------------------------------57

تاريخچه بهداشت حرفه اي در جهان----------------------------------------57

تاريخچه بهداشت حرفه اي در ايران----------------------------------------58

تعريف بهداشت حرفه اي --------------------------------------------------59

اهداف بهداشت حرفه اي---------------------------------------------------59

فعاليت هاي اساسي بهداشت حرفه اي---------------------------------------59

آلودگي هوا----------------------------------------------------------------60

تعريف آلودگي هوا---------------------------------------------------------60

منابع آلودگي هوا----------------------------------------------------------61

مهمترين آلوده كننده هاي هوا-----------------------------------------------61

عوارض آلودگي هوا------------------------------------------------------62

تاثير آلودگي هوا بر كودكان-----------------------------------------------62

دي اكسيد كربن و اهميت آن در كيفيت هواي داخل ساختمان ها---------------63

شاخص هاي كيفي هوا (AQI ) -------------------------------------------63

آموزش حفاظت در مقابل آلودگي هوا---------------------------------------64

بحران آلودگي هوا---------------------------------------------------------64

منابع انتشار آلاينده هاي هوا------------------------------------------------64

آلاينده هاي هوا در منازل--------------------------------------------------65

بهداشت محيط بيمارستان--------------------------------------------------66

مقدمه--------------------------------------------------------------------66

انتظاراتي كه از مسئول بهداشت محيط بيمارستان مي رود-------------------66

انتظاراتي كه واحد بهداشت محيط از مديران ارشد بيمارستان----------------68

بهداشت محيط مدارس-----------------------------------------------------72

آئين نامه بهداشت محيط مدارس--------------------------------------------72

 

 پمپ و پمپاژ-------------------------------------------------------------78

كلر زني و شستشوي مخازن ذخيره آب---------------------------------------81

گزارش فيلد-----------------------------------------------------------------87

كلياتي در مورد آب----------------------------------------------------------88

مقدمه----------------------------------------------------------------------88

منابع آب--------------------------------------------------------------------88

استحصال آب---------------------------------------------------------------88

مصارف مهم آب------------------------------------------------------------89

نا خالصي هاي مهم در آب و شاخص اصلي كيفيت شيمي فيزيكي آن------------91

كدورت---------------------------------------------------------------------95

اهميت كدورت آب----------------------------------------------------------96

رنگ ، بو ، طمع------------------------------------------------------------97

هدايت الكتريكي-------------------------------------------------------------98

شوري ، كلرينيتي و كلروزيتي آب ها-----------------------------------------99

PH------------------------------------------------------------------------99

اسيديته---------------------------------------------------------------------100

قليائيت---------------------------------------------------------------------101

آلودگي آبها-----------------------------------------------------------------101

مقدمه----------------------------------------------------------------------101

فاضلاب براي پسابها--------------------------------------------------------104

تصفيه آب و فاضلاب--------------------------------------------------------109

تاريخچه تصفيه آب و فاضلاب-----------------------------------------------109

هدف از تصفيه فاضلاب-----------------------------------------------------110

مراحل پالايش تصفيه فاضلاب-----------------------------------------------110

انواع و وخواص فاضلاب ها------------------------------------------------110

آزمايش فاضلاب------------------------------------------------------------112

تعيين BOD----------------------------------------------------------------112

تعيينCOD----------------------------------------------------------------113

تعيين TOC----------------------------------------------------------------114

تعيينDO------------------------------------------------------------------114

اصول كلي تصفيه فاضلاب--------------------------------------------------114

تصفيه مكانيكي يا تصفيه فيزيكي---------------------------------------------115

تصفيه زيستي يا بيولوژيكي--------------------------------------------------115

تصفيه شيميايي--------------------------------------------------------------

116

گندزدايي-------------------------------------------------------------------117

كاربرد مواد اكسيد كننده قوي در فرايند تصفيه آب-----------------------------118

بررسي خواص فيزيكي و شيميايي آب----------------------------------------121

نمونه گيري از آب----------------------------------------------------------121

حفاظت از نمونه هاي آْب----------------------------------------------------122

روش هاي اندازه گيري خواص فيزيكي---------------------------------------123

اندازه گيري كدورت---------------------------------------------------------123

اندازه گيري PH------------------------------------------------------------124

اندازه گيري هدايت وTDSو شوري------------------------------------------124

اندازه گيري نيترات، نيتريت،آهن و فسفات توسط دستگاه DR4000-----------124

روش هاي عملي اندازه گيري خواص شيميايي--------------------------------126

اندازه گيري سختي كل به روش حجمي سنجي---------------------------------126

اندازه گيري سختي كلسيمي--------------------------------------------------127

اندازه گيري كلرور آب------------------------------------------------------127

اندازه گيري قليائيت---------------------------------------------------------128

اندازه گيري سديم ، پتاسيم توسط دستگاه فتو متر شعله اي ---------------------129

اندازه گيري سولفات و فلوئور توسط دستگاه اسپكتو فتومتر--------------------130

منابع و ماخذ ---------------------------------------------------------------132

گزارش بازديد هاي گروهي--------------------------------------------------133

بازديد تصفيه خانه فاضلاب قراملك-------------------------------------------134

بازديد تصفيه خانه فاضلاب صنعتي شهرك شهيد سليمي-----------------------135

بازديد تصفيه خانه آب نهند---------------------------------------------------136

بازديد كارخانه تراكتور سازي-----------------------------------------------137

بازديد سازمان حفاظت محيط زيست------------------------------------------138

بازديد كارخانه شير پگاه-----------------------------------------------------139

بازديد كارخانه نوشابه سازي زمزم-------------------------------------------140

 

+ نوشته شده در  یکشنبه شانزدهم تیر 1387ساعت 1:50  توسط طالب اندرز  | 

بازديد اماكن عمومي

يكي از وظايف مهم كاردان و كارشناس بهداشت محيط بازديد و بررسي اماكن عمومي مثل خواربارفروشي ها و مغازه هاي فروش اجناس و مواد غذايي، مساجد و اماكني مثل مدارس و ... مي باشد.طي اين بازديد كاردان و يا كارشناس بهداشت محيط مثلأ در يك مكان خواربارفروشي بايد به مسائل بهداشتي مكان مثل وضعيت ديوارها و سقف، بررسي وسايل بهداشتي نظير سطل آشغال درب دار و دستشويي و توالت بهداشتي و همچنين داشتن كپسول آتش نشاني و بررسي آن از نظر داشتن يا نداشتن شارژ كپسول و تاريخ شارژ كپسول اتش نشاني و نيز داشتن جعبه ي كمك هاي اوليه كه در درون آن بايد باند استريل و بتادين و مايع هاي ضدعفوني ديگر و وسايل بهداشتي باشد.همچنين يك بازرس بهداشت محيط بايد به تاريخ انقضاء موادخوراكي داخل فروشگاه يا مركز فروش و نيز نوع نگهداري اين وسايل خوراكي در داخل فروشگاه يا مركز فروش بايد توجه داشته باشد.كه هر وسيله و هر ماده ي غذايي داراي يك تاريخ توليد و انقضاء خاص مي باشد. لذا در صورت بررسي هر امكنه برچسب مخصوص بازرسي امكنه را در يك مكاني از فروشگاه يا مركز خريد به شكلي كه قابل مشاهده باشد نصب مي كنيم.كه اين برچسب شاخصي جهت بازرسي امكنه توسط بازرس بهداشت محيط مي باشد.در صورتي كه يك امكنه يك يا تعدادي از شاخص ها مورد نظر بهداشت محيط را نداشته باشد لذا فرد بازرس موظف است كه اين مشكلات و نواقص را به مسئول اصلي فروشگاه گوشزد كند.و يك زمان معين مثلأ يك ماه به فرد صاحب امكنه جهت اصلاح نواقص و ارتقاء سطح بهداشتي امكنه اقدام كند.در صورت عدم اقدام صاحب امكنه و فروشگاه اقدام به معرفي به دادگاه ودر انتها در صورت عدم رفع نواقص اقدام به تعطيلي فروشگاه و امكنه مي كنند.قابل ذكر است كه هر بازرس بهداشت محيط بايد حداقل 10 امكنه را بازرسي بهداشتي كند. ان را در دفتر كار روزانه ياداشت كرده و اين سرشماري را ماهانه به مركز بهداشت شهرستان اعلام كند.

مرحله ي دوم كار يك بازرس بهداشت محيط سرشماري از اماكن مي باشد. قابل ذكر است كه بيشتر كشورهاي روبه پيشرفت هر دو سال يك بار سرشماري جمعيت سراسري انجام مي دهند.يعني توسط امار گيري كه از تمام خانواده هاي نقاط معين مورد سرشماري بازديد مي كنند.در يك روز معين اطلاعاتي پيرامون همه ي كساني كه در هر خانواده زندگي مي كنند گرد آوري مي شود.

براي بدست آوردن جمعيت كل شهرستان ارقام نواحي آن با هم جمع مي شود.جمعيت شهرستان معمولأ 100000 تا 300000 نفر است.و سپس ارقام جمعيتي شهرستانها برهم افزوده مي شود و تا تعداد جمعيت كل كشور بدست آيد. اين ارقام بعدأ به صورت گزارش هاي سرشماري چاپ مي شوند.

+ نوشته شده در  جمعه چهاردهم تیر 1387ساعت 22:47  توسط طالب اندرز  | 

محل بازديد:تراكتور سازي

تاريخ بازديد:22/03/87

شرح بازديد:1-بازديد از محل ورودي فاضلاب به تصفيه خانه و نحوه كار دستگاه پيچ ارشميدس 2-بازديد از قسمت آشغالگير و نحوه كار3- بازديد از بخش حوضچه دانه گير 4- بخش روغنگير و چگونگي كاركرد دستگاه 5- بازديد از چگونگي كار پارشال فلومها كه دبي و ارتفاع فاضلاب را اندازه گيري ميكند6- واحد ديگر حوض هوادهي مقدماتي با شيب 40% 7- حوض هوادهي ثانويه كه از حوض مقدماتي با پمپ وارد اين حوض مي گردد سپس فاضلاب به دو استخر وارد مي شود 8-فاضلاب توسط دو لوله 10 اينچ به حوض ته نشيني وارد مي شود و پساب گرفته مي شود 9-بازديد از واحد ازن زني 10-بازديد از بخش تغليظ لجن براي تثبيت لجن در بسترهاي لجن 11- واحد فيلتر پرس : درزمستان از اين واحد استفاده ميگردد

مشاهدات و نكات  مهم:از اولين واحد براي انتقال فاضلاب ورودي به حوضها دستگاههاي پيچ ارشميدسي وجود دارد كه به صورت يك پمپ عمل ميكند و حجم انتقالي هر كدام 90 متر مكعب بر ساعت است .پس از آشغالگيري فاضلاب وارد حوض دانه گير  به عمق 4 مترميشود .سپس واحد روغنگير كه هوادهي از پايين ميباشد. در اين قسمت پارشال فلوم نيز وجود دارد كه دبي و زمان ماند فاضلاب را به ما ميدهد. مقدار دبي در اينجا 63 متر مكعب در ساعت و ارتفاع آب  2متر و دبي روزانه 2000 متر مكعب ميباشد وسپس فاضلاب وارد حوض هوادهي ثانويه ميشود.در هر 2 ساعت 10 دقيقه لجن فعال به حوض هوادهي ثانويه تزريق ميشود وسپس فاضلاب وارو حوض تهنشيني شده و پساب گرفته شده وارد حوض كلرزني ميشود كه به صورت دستي كلر اضافه مينمايند كه زمان ماند 15 دقيقه است .سپس لجن توليد شده وارد حوض تغليظ ميگردد كه براي تثبيت لجن در بسترها از آهك استفاد ميگردد از .واحد فيلتر پرس در زمستان استفاده ميگردد.لجن تحت فشار آبگيري و خشك ميگردد. ميزان   بي.او.دي ورودي 400-450و خروجي 10-15مياشد و سي.او دي خروجي در حدود 30 ميباشد.

نظرات و پيشنهادات :1- تصفيه فاضلاب و پسابهاي صنعتي با توجه به پيچيده بودن نياز به افراد ماهر و دوره ديده در اين زمينه دارد در صورتي كه افرادي كه به  عنوان ناظر براي انجام فرايند تصفيه در تصفيه خانه مشغول به كارند  در رشته هاي ديگري تحصيل كردند كه هيچ ربطي به مقوله بهداشت محيط ندارند. لذا اين مسئله در كيفيت تصفيه نيز تاثير بسزائي خواهد داشت.2- غير فعال بودن واحد فيلترپرس با توجه به اين كه يك دستگاه فيلترپرس توسط گروه مشاهده شد به نظر من اين دستگاه در يك حجم كوچك جوابگوي تصفيه در فصل زمستان نخواهد بود 3- عدم مديريت صحيح در دفع پساب خروجي چراكه اين آب به گفته خود متصدي تصفيه خانه در دسترس احشام و دامهائي قرار ميگيرد كه  حوالي جوي حاوي پسلب مشغول چرا هستند حتي افراديكه در اين حوالي مشغول به كارند اين آب را مصرف مينمايند و در نتيجه با توجه به وجود فلزات سنگين در آب خطرات فراواني هم به طور مستقيم و هم به طور ثانويه از طريق دامها ما را تهديد مينمايد 3- عدم نظارت در قسمت ازن زني چراكه با علم روز سازگاري نداشته و فقط دستگاه توليد ازن را بدون اينكه اطلاعاتي در مورد آن داشته باشند را در تصفيه خانه نصب كردند زيرا تمام لوله هائي را كه به آن متصلند خورده ميشود و پس از چند ماه استفاده از لوله هاي استيل را مناسب دانستند كه خود اين مسئله به وجود افراد ماهر در تصفيه خانه بر ميگردد.

+ نوشته شده در  جمعه چهاردهم تیر 1387ساعت 22:43  توسط طالب اندرز  | 

برنامه و راهنماي  ايمنسازي

مصوب كميته كشوري ايمنسازي

چاپ ششم   1383

 

 


برنامه ايمن سازي  كودكان
با توجه به شرايط اپيدميولوژيك كشور

 

نوع واكسن

سن

ب ث ژ-فلج اطفال-هپاتيت ب

بدو تولد

سه گانه –فلج اطفال-هپاتيت ب

2 ماه

سه گانه – فلج اطفال

4 ماه

سه گانه –فلج اطفال-هپاتيت ب

6 ماه

MMR

12 ماه

سه گانه – فلج اطفال

18 ماه

MMR سه گانه – فلج اطفال-

4-6 سالگي*

* پس از آخرين نوبت واكسن سه گانه ، هر ده سال يكبارواكسن دوگانه  ويژه بزرگسالان بايستي تزريق شود .

 

با توجه به اهميت تكميل واكسيناسيون در زمان مقرر، چنانچه كودكي  به موقع  در زيريكسال براي دريافت واكسنهاي خود مراجعه ننمايد ، براي رساندن هرچه سريعتر فرد به زمان معمول واكسيناسيون تنظيم زمان مراجعه واكسنهاي سه گانه پوليو و هپاتيت ب درسه نوبت  به شرح ذيل خواهد بود  :

1.       حداقل فاصله بين نوبت واكسنهاي سه گانه يكماه

2.       حداقل فاصله بين نوبت واكسنهاي فلج اطفال يكماه

3.       حداقل فاصله بين نوبت اول و دوم هپاتيت ب يكماه

4.       حداقل فاصله بين نوبت دوم و سوم هپاتيت ب دو ماه

 

برنامه ايمن سازي  كودكاني كه  از يكسالگي تا 6 سالگي در وقت مقرر مراجعه ننموده اند

 

نوع واكسن

سن

سه گانه–فلج اطفال-ب ث ژ- و هپاتيت ب MMR

اولين مراجعه

سه گانه –فلج اطفال-هپاتيت ب

يكماه بعد از اولين مراجعه

سه گانه – فلج اطفال

يكماه بعد از دومين مراجعه

سه گانه –فلج اطفال-هپاتيت ب

6 ماه تا يكسال بعد از سومين مراجعه

سه گانه (حداقل يكسال فاصله بانوبت قبلي) -فلج اطفال- MMR

4-6 سالگي

 

 

1. بعد از 6 سال تمام (6 سال و11 ماه و 29 روز)تزريق واكسن سه گانه ممنوع است و بايد از واكسن دوگانه ويژه بزرگسالان استفاده شود.

2. در صورتيكه سن كودك هنگام تزريق يادآور اول سه گانه و فلج اطفال ، چهارسال يابيشتر باشد ، يادآور دوم لزومي ندارد .

3. پس از آخرين نوبت واكسن سه گانه بايستي واكسن دوگانه ويژه بزرگسالان هر ده سال يك بار تكرار شود .

4. بعد از يكسالگي  قبل از تلقيح ب ث ژ بايستي تست مانتو انجام شود و در صورت منفي بودن ب ث ژ تلقيج گردد.

5- كسانيكه بدنبال تزريق ب ث ژ اسكار نداشته اند نياز به تزريق مجدد ب ث ژ ندارند .

 

 

برنامه ايمن سازي افراد 7 تا 18 ساله كه  در وقت مقرر مراجعه ننموده اند

 

نوع واكسن

سن

دو گانه ويژه بزرگسالان –فلج اطفال - هپاتيت ب و MMR

اولين مراجعه

دوگانه ويژه بزرگسالان–فلج اطفال-هپاتيت ب

يكماه بعد از اولين مراجعه

دو گانه ويژه بزرگسالان – فلج اطفال

يكماه بعد از دومين مراجعه

دو گانه ويژه بزرگسالان –فلج اطفال-هپاتيت ب - MMR

6 ماه تا يكسال بعد از سومين مراجعه

دو گانه ويژه بزرگسالان و هرده سال يك بار تكرار شود

10 سال بعد از چهارمين مراجعه

 

 

مشخصات سر سوزن مورد استفاده ‌در واكسيناسيون

1- براي تزريقات زير جلدي و داخل جلد و نوزادان نارس سوزن با طول 5/1 سانتي متر و 27 - 26  gauge

2 - براي تزريقات  عضلاني سوزن با طـــول 5/2 سانتي متر و 23 gauge

 

ايمن سازي زنان باردار بدون سابقة ايمن سازي يا واكسيناسيون ناقص *

 

تاريخ مراجعه

نوع واكسن

دفعات

اولين مراجعه

دوگانه ويژه بزرگسالان

نوبت اول

يك ماه بعد

دوگانه ويژه بزرگسالان

نوبت دوم **

* كسانيكه سابقه واكسيناسيون ناقص دارند بايد واكسيناسيون آنها با توجه به سابقه قبلي و مطابق برنامه  ايمنسازي زنــان 49-15 سال تكميل گردد.

** ادامه ايمن سازي طبق جدول ايمن سازي زنان 49 – 15 ساله

 

 

ايمن سازي زنان سنين باروري (49-15 ساله ) بدون سابقه ايمن سازي با واكسن دوگانه ويژه بزرگسالان  *

 

نوبت

حداقل فاصله

درصد محافظت

طول دوره ايمني

اول

-

0

0

دوم

يك ماه

80

سه سال

سوم

شش ماه

95

پنج سال

چهارم

يك سال

99

ده سال

پنجم

يك سال

99

تا پايان سن باروري **

 

*  زنان سنين باروري داراي سابقه واكسيناسيون ، بايد با احتساب واكسنهاي قبلي طبق اين جدول واكسيناسيون را ادامه دهند .

**   براي حفظ ايمني كافي پس از پنج نوبت ، واكسن دوگانه بزرگسالان بايد هر ده سال يكبار تكرار شود .

 

 

ايمن سازي عليه « هپاتيت ب »  براي گروههاي پرخطر*

 

نوبت

زمان تزريق

اول

در اولين مراجعه

دوم

يك ماه بعد از نوبت اول

سوم

شش ماه بعد از نوبت اول

 

 

 

نكات مهم

 

1-  برنامه ايمن سازي كودكان نارس  (كمتر از 37 هفته ) و يا بيش از 2000 گرم همانند جدول ايمن سازي عادي است .

2متولدين با وزن كمتر از 2000 گرم چهارنوبت واكسن هپاتيت ب در زمانهاي بدو تولد – يك – دو و شش ماهگي بايستي دريافت دارند .

3واكسيناسيون شيرخواراني كه در نوزادي تعويض خون شده اند يا خون  و فرآورده هاي خوني دريافت كرده اند ، بايد مطابق جدول ايمن سازي انجام شود .

4-  واكسيناسيون شيرخواراني كه به هر علت دچارزردي شده اند، بايد مطابق جدول ايمنسازي انجام شود .

5- در افراد مبتلا به هموفيلي و بيماريهاي خونريزي دهنده كليه واكسنهاي تزريقي بايستي زيرنظر پزشك انجام گيرد.

6-  سوء تغذيه نه تنها مانعي براي ايمن سازي نيست ، بلكه ايمن سازي بموقع كودكان مبتلا به سوء تغذيه لازم است .

7-  شل بودن مدفوع و يا سرماخوردگي وتب مختصر مانع ايمن سازي نيست .

8-   برنامه زمان بندي دريافت واكسن در افرادي كه تزريق خون مكرر دارند (مانند بيماران مبتلا به تالاسمي ) ، مطابق جدول روتين مي باشد .

9-   درصورتيكه واكسن هاي زنده ويروسي تزريقي بطور همزمان  مورد استفاده قرار نگيرند ، بايد بين آنها حداقل يك ماه فاصله باشد .

10-  در صورت تزريق گاماگلوبولين  عضلاني به كودكان  فاصله تجويز واكسن هاي ويروسي زنده ضعيف شده ( به جز واكسن پوليو خوراكي و تب زرد ) ، با گاماگلوبولين و فرآورده هاي خوني حداقل 3 ماه و درمورد  گاماگلوبولين وريدي حداقل 6 ماه خواهد بود .

11- چنانچه طي دو هفته بعد از تلقيح واكسن هاي زنده ويروسي ( به جز واكسن پوليو خوراكي و تب زرد) به هر علت گاماگلوبولين عضلاني و فرآورده هاي خوني تزريق شود ، بايد پس از سه ماه و درصورت دريافت گاماگلوبولين وريدي  پس از شش ماه اين واكسن ها تكرار شود (در مورد تزريق حجم هاي زياد گاماگلوبولين ممكن است با نظر پزشك اين حداقل زمان افزايش يابد .

12-  براي گروههاي سيار در مناطق كوهستاني و يا صعب العبور ،‌ فاصله واكسيناسيون سه گانه ، فلج اطفال و نوبتهاي اول و دوم « هپاتيت ب »‌ را به يكماه مي توان تقليل داد .

13-  در صورت فقدان كارت ايمن سازي يا سابقه معتبر ايمن سازي ، پس از بررسي كامل و دقيق از جمله حافظه مادر در صورت نياز ايمنسازي تكميل گردد .

14-  ملاك سابقه معتبر واكسيناسيون سند معتبري است كه نشان دهنده واكسيناسيون فرد باشد از قبيل كارت واكسيناسيون ، ثبت در دفاتر مراكز بهداشتي درماني ، خانه هاي بهداشت و تيم هاي سيار و گواهي پزشك

15-  در زنان حامله استفاده از واكسنهاي ويروسي زنده ( به جز پوليو وتب زرد ) ممنوع است . بجزء مواردي كه خطر ابتلا به بيماري بر عوارض آن غالب باشد .

16-  در صورتيكه مابين دزهاي يك واكسن فاصله اي بيـــش ازمقدار توصيه شده باشد نيازي به شروع مجدد ســـــــري واكسيناسيون از ابتدا يا تجويز دز اضافي نيست و بايستــــي برنامه ايمنسازي را درهر زمان ادامه داد .

17-  به علت احتمال آسيب به عصب سياتيك  واز سوي ديگر احتمال تزريق به داخل بافت چربي بايد از تزريق واكسنها در ناحيه سرين احتراز كرد .

18-در كودكان كوچكتر از دوسال تزريق واكسن در ناحيه قدامي خارجي ران و در افراد بالاتر از دو سال تزريق در عضله دلتوئيد ، صورت مي گيرد  .

19-  در افراد بالاي دو سال چنانچه حجم عضله دلتوئيد كم باشد تزريق در ناحيه قدامي خارجي ران صورت مي گيرد .

20-  اگر لازم باشد در يك جلسه واكسيناسيون بيش از يك نوع واكسن تزريق شود بايد در محل هاي جداگانه(حداقل بفاصله 5/2 سانتي متر) و يا در دو سمت  انجام شود

21-  محل تزريق زيرجلدي واكسنها در همان محلهايي كه تزريق عضلاني انجام مي گيرد .

22-  واكسن ب ث ژ بايد در حد فاصل يك سوم فوقاني و دوسوم تحتاني بازو تزريق گردد.

23-  در افراد مبتلا به ايدز فقط واكسن ب ث ژ منع استفاده دارد و استفاده از ساير واكسنهاي برنامه گسترش ايمنسازي بلامانع مي باشد.

24-  كساني كه در سن سه ماهگي و بالاتر واكسن ب ث ژ در يافت نموده اند و در عرض 72 ساعت در محل تزريق واكنش نشان داده اند بايستي توسط پزشك از نظر سل بررسي گردند .

25-  اگر كودكي در هنگام دريافت قطره فلج اطفال مبتلا به اسهال شديد باشد و همزمان قطره به او خورانده شود بايستي  يك دز اضافي واكسن با فاصله حداقل  يكماه  دريافت دارد .

26-  واكسيناسيون كودكان HIV مثبت فاقد علامت كامــلا ضروري است و طبق برنامه جاري ايمنسازي بايستي انجام شود ليكن بهتر است در صورت در دسترس بودن بجـــاي OPV از IPV استفاده شود .

27-  تغذيه با هر نوع شير ، از جمله شير مادر، با خورانــدن قطره فلج اطفال مغايرتي ندارد و لازم نيست كه  قبل و يــا بعد از خوراندن قطره شير قطع شود . در صورت استفراغ در كمتر از 10 دقيقه پس از دريافت قطره فلج اطفال بايستــي  تجويز قطره تكرار شود .

28-  پوليو صفر بايد در بدو تولد و هنگام خروج از زايشگاه تجويز شود اما اگر به هر دليل ، تجويز واكسن درآن زمان مقدور نباشد ، در اولين فرصت ممكن تا روز سي ام تولد بايستي تجويز شود و بعد از آن تجويز پوليو صفر ضرورتي ندارد .

29-  قطره  فلج اطفال براي افراد بالاي 18 سال توصيه نمي شود .

30-  در بيماران دچار آترزي مري (Esophagial Atresia) كه داراي گاستروستومي مي باشند بهتر است به جاي OPV از واكسن تزريقي فلج اطفال (IPV) استفاده گردد.

31-  در كودكان داراي نقص اوليه  سيستم ايمني  و كودكان تحت درمان با داروهاي پايين آورنده قدرت دفاعي بدن  نظير كورتيكوستروئيدها و يا كودكان تحت درمان با اشعه ، و مبتلايان به لوسمي – لنفوم و سرطانها ، استفاده از واكسن پوليو زنده خوراكي ممنوع است و به جاي آن بايد از واكسن كشته تزريقي  استفاده كرد .

32-  توصيه مي شود همزمان با تزريق واكسن ثلاث يك دوز قطره استامينوفن تجويز و به والدين آموزش داده شود تا در صورت تب يا بيقراري هر چهارساعت آن را تكرار كنند .

33-  اگر پس از تزريق واكسن سه گانه ، درجه حرارت بدن كودك  بالاتر از 40 درجه سانتي گراد (زير بغل) ، گريه مداوم بيش از سه ساعت كه قابل آرام كردن نباشد و يا تشنج ظرف 72 ساعت رخ دهد در نوبتهاي بعدي به جاي واكسن سه گانه بايد واكسن دوگانه خردسالان تزريق گردد.

34-  تزريق واكسن سه گانه در كودكان داراي ضايعات مغزي پيشرونده ممنوع است و بايد به آنها واكسن دوگانه خردسال تزريق كرد .

35-  فاصله بين نوبت سومو چهارم واكسن سه گانه نبايد از 6 ماه كمتر باشد .

36-  پس از پايان سن 6سال و 11 ماه و 29 روز تلقيح واكسن سه گانه مجاز نيست وبايد به جاي آن ، واكسن دوگانه بزرگسالان را تزريق كرد.

37-  در مورد كساني كه سابقه تشنج دارند و با مصرف دارو تحت كنترل هستند تزريق واكسن DTP بلامانع است .

38-   براي حفظ ايمني پس از پنج  نوبت تلقيح واكسن سه گانه يا دوگانه ، واكسن دوگانه ويژه بزرگسالان بايد هر ده سال يك بار تكرار شود .

39-  جهت بالا بردن سطح ايمني بزرگسالان در مقابل ديفتري ، در كليه موارديكه بايد در بالغين واكسن كزاز تزريق شود ، منجمله در زنان باردار و زنان سنين باروري (49-15ساله ) واكسن دوگانه ويژه بزرگسالان تلقيح شود .

40-  واكسنهاي سه گانه ، دوگانه بزرگسالان و خردسالان را بايد حتماً به شكل داخل عضلاني و عميق تزريق كرد ( تزريق اين نوع واكسنها در زير جلد يا داخل جلد مي تواند موجب تحريك موضعي ، تشكيل گرانولوم ، نكروز بافتي و بروز آبسه استريل  شود)

41 -   در حال حاضر دوز يادآور واكسيناسيون «هپاتيت ب » توصيه نمي شود .

42-  در صورتيكه نوبتهاي قبلي واكسيناسيون «هپاتيت ب » با يكي از دونوع واكسن پلاسمايي يا نوتركيبي (Recombinant) باشد ، ادامه واكسيناسيون با نوع ديگر در نوبتهاي بعدي بلامانع است .

43-  اگر پس ازتولد و تزريق واكسن هپاتيت ب مشخص شود كه نوزاد  از مادر + HBsAg بدنيا آمده است  حداكثر زمان دريافت  ايمونوگلوبولين اختصاصي هپاتيت ب يك هفته بعد از تولد مــي باشد .

44-  در صورتيكه نوزاد از مادر + HBsAg متولد شده باشد بايد بطور همزمان نيم ميلي ليتر ايمونوگلوبولين اختصاصي هپاتيت ب در عصله يك  ران و واكسن « هپاتيت ب» درعضله ران ديگر در اسرع وقت و ترجيحاً در ظرف 12 ساعت پس از تولد تزريق شود . درصورت عدم دسترسي به ايمونوگلوبولين اختصاصي، تزريق واكسن « هپاتيت ب »‌ به تنهايي نيز در ساعات اوليه پس از تولد حدود 70 تا 80 درصد ايمني ايجاد مي كند.

45-  در افراد مبتلا به هموفيلي واكسن « هپاتيت ب »  بايد زير جلد تزريق شود.

46-  نوزاداني كه ازمادران HBsAg+ متولد شده اندو علاوه بر دريافت نوبت اول واكسن ايمونوگلوبولين نيز دريافت داشته اند درسن 15-9 ماهگي بايد از نظر HBsAg و HBsAb كنترل شوند .

47-  واكسيناسيون هپاتيت ب هيچگونه مورد منع تلقيح ندارد ،حتي اگر فرد HBsAg+  باشد .

-گروههاي پرخطر براي ايمن سازي هپاتيت «ب» به شرح زير مي باشد :

الف–كليه پرسنل شاغل در مراكز درماني بستري و سرپايي كه با خون و ترشحات آغشته به خون به نحوي درتماس هستند شامل:  پزشكان ، پرستاران ، ماماها ،  بهياران ، كمك بهياران ، واكسيناتورها ، دندانپزشكان ، كمك دندانپزشكان ، كارشناسان و تكنسين هاي آزمايشگاههاي تشخيص طبي ،نظافتچيان واحدهاي بهداشتي درماني وآزمايشگاههاي تشخيص طبي ، دانشجويان پزشكي ، دندانپزشكي، پرستاري و مامائي .

ب –  بيماران تحت درمان دياليز و افرادي كه بطور مكررخون يا فرآورده هاي خوني دريافت مي كنند ( تالاسمي ، هموفيلي و ..... ).

ج – اعضاء خانواده ، فردHBsAg+ ساكن در يك واحد مسكوني

د - كودكاني كه در كانونهاي اصلاح و تربيت نگهداري مي شوند ، كودكان عقب مانده ذهني و پرسنل مؤسسات نگهداري اين كودكان  و خانه سالمندان

هـ- آتش نشانها ،‌امدادگران اورژانس ، زندانبانان ،كارشناسان  آزمايشگاههاي تحقيقات جنايي وصحنه جرم

و- افراد داراي رفتارهاي پرخطر جنسي و اعتياد تزريقي كه تحت پيگيري مداوم هستند .

ز – افراد آلوده به هپاتيت C كه حداقل يك تست تكميلي مثبت دارند .

ح- زندانياني كه داراي رفتارهاي پرخطر هستند و داراي محكوميت بيش از 6 ماه هستند .

ط- رفتگران شهرداريها

 

زمان نگهداري واكسن پس از باز شدن ويال در مراكز ارائه خدمات ايمن سازي

 

واكسن هاي فلج اطفال ، سه گانه ، دوگانه ، كزاز و « هپاتيت ب »‌ پس از بازشدن ويال در مراكز ارائه خدمات ايمن سازي ، در صورتيكه شرايط زنجيره سرما و ستروني حفظ شود ، تا  يك ماه پس از  باز شدن ويال به شرطيكه تاريخ مصرف نگذشته باشد، قابل مصرف است .

تبصره : در تيم هاي سيار واكسيناسيون ، ويال واكسن هاي باز شده بايد در پايان كار دور ريخته شود ، ولي ويال هاي باز نشده به شرط رعايت كامل زنجيره سرما بايد در روزهاي بعد در اولويت مصرف قرار گيرد .

ويال هاي آماده شده واكسن MMR و ب ث ژ بايد 6 ساعت پس از آماده سازي دور ريخته شوند .

هر يك از ويال هاي باز شده در شرايط زير بايد بلافاصله دور ريخته شوند :

الف : اگر شرايط ستروني بطور كامل رعايت نشده باشد .

ب   : اگر شواهد دال بر وجود آلودگي قابل رؤيت ، غوطه وري واكسن پس از باز شدن دريخ آب شده داخل واكسن كارير ، ذرات قابل رؤيت ، ترك خوردگي در ويال واكسن وجود داشته باشد .

ج : چنانچه اين تغييرات در ويال هاي بازنشده مشاهده شود ، بايد با حفظ كامل زنجيره سرما ، واكسن به رده بالاتر برگشت داده شود .

 

 

انواع واكسن ها ، مقدار ، راه تجويز و شرايط نگهداري آنها

نام واكسن

ماهيت

مقدار و راه تجويز*

شرايط نگهداري درمحل واكسيناسيون

سه گانه

توكسوئيد كزاز ، توكسوئيد ديفتري و باكتري كشته شده سياه سرفه

5/0 ميلي ليتر ، تزريق عضلاني

8-2 درجه سانتيگراد (طبقه مياني يا پاييني يخچال)

دوگانه

توكسوئيد كزاز و توكسوئيد ديفتري

(خردسالان و بزرگسالان )

5/0 ميلي ليتر ، تزريق عضلاني

8-2 درجه سانتيگراد (طبقه مياني يا پاييني يخچال)

كزاز

توكسوئيد كزاز

5/0 ميلي ليتر ، تزريق عضلاني

8-2 درجه سانتيگراد (طبقه مياني يا پاييني يخچال)

ب.ث.ژ

باسيل كالمت و گرن

زير يكسال05/0 ميلي ليتر داخل جلدي ، بالاتراز يك سال 1/0 ميلي ليتر داخل جلدي

8-2 درجه سانتيگراد ( طبقه فوقاني يخچال)

MMR

ويروس زنده ضعيف شده سرخك ،  اوريون و سرخجه

5/0 ميلي ليتر ، زير جلدي

8-2 درجه سانتيگراد ( طبقه فوقاني يخچال)

فلج اطفال

ويروس سه گانه زنده ضعيف شده

دو قطره خوراكي

8-2 درجه سانتيگراد ( طبقه فوقاني يخچال)

ويروس كشته شده

5/0 ميلي ليتر ، زير جلدي يا عضلاني

8-2 درجه سانتيگراد ( طبقه فوقاني يخچال)

8-2 درجه سانتيگراد ( طبقه مياني يا پاييني يخچال )

 

براي كودكان زير ده سال ، 5/0 ميلي ليتر و براي افراد ده سال و بالاتر يك ميلي ليتر درعضله . براي بيماران دياليزي و تالاسمي  دو برابر مقدار توصيه شده

 

         آنتي ژن سطحي ويروس

 

« هپاتيت ب »

 

 

درخصوص طريقه مصرف واكسن ها چنانچه دستورالعمل مشخصي از طرف مركز مديريت بيماريها ارسال نشده باشد مراعات دستورالعمل كارخانه سازنده ضروري است .

توضيح :

واكسن هاي سه گانه ، كزاز ، دوگانه و « هپاتيت ب » در مقابل يخ زدگي تغيير ماهيت مي دهند ، دراينصورت ، از مصرف آن بايد جداً  خودداري كرد

كليه واكسن ها بايد تا لحظه تجويز در دماي ذكر شده نگهداري شوند .( دريخچال نگهداري شود )

حلال واكسن هاي MMR و ب .ث.ژ در واحد مصرف كننده بايد با واكسن هم دما باشد .

+ نوشته شده در  جمعه چهاردهم تیر 1387ساعت 16:53  توسط طالب اندرز  | 

واکسن سه‌گانه یا ثلاث دیفتری و کزاز و سیاه‌سرفه

واکسن سه‌گانه یا ثلاث که واکسن سه بیماری دیفتری و کزاز و سیاه سرفه می‌باشد، برای ایمن‌سازی نوزادان و کودکان بین سنین 6 هفته‌ای تا 6 سالگی به مصرف می‌رسانند. واکسن سه‌گانه محتوی محلولهای تصفیه و تغلیظ شده توکسوئید دیفتری و توکسوئید کزاز و باکتری کشته شده سیاه‌سرفه هست که بر فسفات آلومینیوم در حال تولید جذب شده ‌است. تیومرسال به عنوان ماده نگه دارنده به نسبت یک در ده هزلر به محصول اضافه شده است. استفاده از فسفات آلومینیوم بدان جهت است که با تاخیر جذب واکسن در بدن قدرت ایمنی‌زایی آن افزونتر می‌شود.

میزان ترکیبات واکسن سه‌گانه

هر دز واکسن در حجم 5/ میلی‌لیتر محتوی مواد زیر است :

نوکسوئید دیفتری : 15 واحد فلوکولان
توکسوئید کزاز : 10 واحد فلوکولان
واکسن ضد سیاه سرفه : 4 واحد بین المللی محافظت کننده
فسفات آلو مینیوم :( بر مبنای یون فلز )3/ تا 6/ میلی گرم
تیومرسال : 1 %

موارد عدم استعمال واکسن سه گانه

برای ایجاد ایمنی اساسی و پایه‌ای سه تزریق نیم میلی‌لیتری به فاصله 4 تا 8 هفته انجام می‌گیرد و چهارمین تزریق یک سال بعد صورت می‌پذیرد‌. از تزریقهای یاد آور 5 سال یک بار از واکسن توام ضد دیفتری- کزاز خردسالان یا بزرگسالان ، بسته به سن شخص استفاده به عمل می‌آید.

  • تزریق واکسن سه گانه در کودکان دارای ضایعات مغزی پیشرونده ممنوع است و باید به آنها واکسن دوگانه خردسال تزریق کرد.
  • همچنین این واکسن برای کودکانی که سابقه بیماریهای مزمن چرکی ، ناراحتیهای عصبی، تشنج، ضایعات مغزی و یا سابقه خانوادگی بیماریهای عصبی را دارند تجویز نمی‌گردد. در هر یک از این موارد ، پزشک متخصص بیماریهای کودکان باید شخصاً تصمیم به استفاده از واکسن را بگیرد.

  • به کودکان تب‌دار یا مبتلا به بیماریهای حاد، واکسن سه‌گانه ضد دیفتری – کزاز و سیاه سرفه تا رفع تب و بیماری، تزریق نمی‌شود.
  • بعد از 6سال تمام (6سال و11ماه و29روز) تزریق واکسن سه گانه ممنوع است وباید از واکسن دوگانه ویژه بزرگسالان استفاده شود.

عوارض جانبی واکسن سه گانه

با تزریق این واکسن قرمزی ، سفتی ، تورم و یا بثورات پوستی همراه با تب که معمولاً زود گذر هستند مشاهده می‌شود. در موارد نادری ناراحتیهای کلیوی به دنبال تزریق این واکسن دیده شده است. همچنین ناراحتیهای مغزی قابل توجهی که ناشی از تزریق جزء سیاه سرفه این واکسن سه‌گانه است به ندرت ذکر شده ، اگر ناراحتی عصبی و یا تشنجی کودک ظرف 2 روز پس از تزریق مشاهده شود، نشان ایجاد ناراحتی به علت واکسن سیاه سرفه است در این صورت دنباله ایمن‌سازی را با واکسنهای دوگانه ضد دیفتری ، کزاز خردسالان یا بزرگسالان بسته به سن شخص ادامه می‌دهند و به این کودک دیگر واکسن سیاه سرفه نباید تزریق شود. بایستی همواره آدرنالین (با دز یک در هزار) در دسترس تزریق کنندگان باشد تا اگر عارضه آنافیلاکسی پیش آمد، بلافاصله به مصرف برسد.

واکسن دوگانه یا توام دیفتری و کزاز

واکسن دوگانه یا توام نیز حاوی واکسن برای دو بیماری دیفتری و کزاز می‌باشد و در سنین بالای 6 سال و در کودکان حساس به واکسن سه‌گانه از این استفاده می‌شود. ترکیب واکسن دوگانه نیز مثل واکسن سه‌گانه است با این فرق که عامل ضد سیاه سرفه را ندارد.

موارد استعمال

اگر پس از تزریق واکسن سه گانه ، درجه حرارت بدن کودک بالاتر از 40 درجه سانتی گراد (زیر بغل ) ، گریه مداوم بیش از سه ساعت که قابل آرام کردن نباشد ویا تشنج ظرف 72 ساعت رخ دهد در نوبت های بعدی به جای واکسن سه گانه باید واکسن دوگانه خردسالان تزریق گردد. همچنین برای ایمن سازی کودکان بیش از شش سال و نوجوانان و بزرگسالان از واکسن توام ویژه استفاده می نمایند. بعد از 6سال تمام (6سال و11ماه و29روز) تزریق واکسن سه گانه ممنوع است وباید از واکسن دوگانه ویژه بزرگسالان استفاده شود.
برای ایمن سازی کودکان زیر شش سال بر ضد بیماری های دیفتری و کزاز از واکسن توام دیفتری- کزاز ویژه خردسالان استفاده می شود . واکسن ویژه نوجوانان و بزرگسالان ترکیبی شبیه واکسن کودکان دارد ، تنها مقدار نوکسوئید دیفتری آن به دو واحد فلوکولان تقلیل یافته است.

موارد عدم استعمال

در کودکان تب دار یا مبتلا به بیماری های حاد تا رفع تب و بیماری تزریق واکسن را به عقب می اندازند . در مورد کودکان مبتلا به آلرژی شدید و یا ضایعات و عوارض مغزی و عصبی مایه کوبی با احتیاط و با نظر پزشک کودکان انجام گیرد . به کودکان پس از سن شش سالگی و به نوجوانان اگر مایه کوبی توام ضرورت یابد باید حتماً واکسن ویژه بزرگسالان تزریق شود . چون در این گروه سنی واکسن خاص کودکان عوارض جنبی نسبتاً شدیدی به علت مقدار بیشتر پادتن ضد دیفتری که در آن وجود دارد ایجاد می شود.

عوارض جانبی

به دنبال تزریق واکسن توام عوارض موضعی ا ز قبیل قرمزی محل تزریق ، حساسیت موضع ، و گاهی واکنشهای عمومی مانند تب ، سر درد ، و گاهی ظهور بثوراتی در سطح بدن مشاهده می شود اما این واکنشها به زودی مرتفع می گردند . در موارد نادری به دنبال تزریق واکسن توام ضد دیفتری- کزاز ناراحتی های کلیوی و عصبی دیده شده است . در چنین حالاتی تزریق های بعدی انجام نمی گیرند . بایستی همواره آدرنالین یک در هزار در دسترس تزریق کنندگان واکسن باشد تا اگر عارضه آنافلاکسی پیش آمد بلافاصله بمصرف برسد .

روش استفاده واکسنهای سه‌گانه و دوگانه

واکسنهای سه‌گانه و دوگانه به اندازه 0.5 میلی‌لیتر بصورت تزریق عضلانی ، تجویز می‌شود. واکسنهای سه گانه و دوگانه بزرگسالان و خردسالان را باید حتما به شکل داخل عضلانی و عمیق تزریق کرد زیرا تزریق این نوع واکسنها در زیر جلد یا داخل جلد می‌تواند موجب تحریک موضعی ، تشکیل گرانولوم ، نکروز بافتی و بروز آبسه استریل شود. قبل از مصرف شیشه واکسن را خوب تکان دهید تا واکسن کاملاً یکنواخت گردد.

برنامه کشوری واکسن سه‌گانه کودکان


برنامه کشوری واکسن سه‌گانه کودکان
نوبت زمان تزریق
اول 2 ماهگی
دوم 4 ماهگی
سوم 6 ماهگی
چهارم 18 ماهگی
پنجم 4 تا 6 سالگی
برای حفظ ایمنی پس از پنج نوبت تلقیح واکسن سه گانه یا دوگانه ،واکسن دوگانه ویژه بزرگسالان باید هر 10 سال یکبار تکرار شود.

روش نگهداری واکسنهای سه‌گانه و دوگانه

واکسنهای سه‌گانه و دوگانه را در 8-0 درجه سانتی گراد ( طبقه فوقانی یخچال) و دور از نور نگهداری می‌نمایند این واکسنها نباید یخ بزند زیرا در اثر یخ زدن و باز شدن ، تزریق واکسن ایجاد واکنشهای شدید و مزاحم خواهد نمود. این واکسنها معمولاً در جعبه‌های محتوی دو یا سه آمپول 5/ میلی‌لیتری و یا در شیشه‌های 5 تا 10 میلی‌لیتری عرضه می‌گردد.

نکات مهم در مورد واکسنهای سه‌گانه و دوگانه

  • حداقل فاصله بین نوبت واکسنهای سه گانه یک ماه است.
  • بعد از 6سال تمام (6سال و11ماه و29روز) تزریق واکسن سه گانه ممنوع است وباید از واکسن دوگانه ویژه بزرگسالان استفاده شود.
  • در صورتیکه سن کودک هنگام تزریق یادآور اول سه گانه و فلج اطفال ،چهارسال یا بیشتر باشد ،یادآور دوم لزومی ندارد.

  • توصیه می شود همزمان با تزریق واکسن ثلاث یک دز قطره استامینوفن تجویز و به والدین آموزش داده شود تا در صورت تب یا بیقراری هر چهار ساعت آن را تکرار کنند.
  • اگر پس از تزریق واکسن سه گانه ، درجه حرارت بدن کودک بالاتر از 40 درجه سانتی گراد (زیر بغل ) ، گریه مداوم بیش از سه ساعت که قابل آرام کردن نباشد ویا تشنج ظرف 72 ساعت رخ دهد در نوبت های بعدی به جای واکسن سه گانه باید واکسن دوگانه خردسالان تزریق گردد.

  • تزریق واکسن سه گانه در کودکان دارای ضایعات مغزی پیشرونده ممنوع است وباید به آنها واکسن دوگانه خردسال تزریق کرد.
  • فاصله بین نوبت سوم و چهارم واکسن سه گانه نباید از 6 ماه کمتر باشد.

  • در مورد کسانی که سابقه تشنج دارند وبا مصرف دارو تحت کنترل هستند تزریق واکسنDTP بلامانع است.
  • برای حفظ ایمنی پس از پنج نوبت تلقیح واکسن سه گانه یا دوگانه ،واکسن دوگانه ویژه بزرگسالان باید هر 10 سال یکبار تکرار شود.

  • جهت بالا بردن سطح ایمنی بزرگسالان در مقابل دیفتری توصیه می شود در کلیه مواردی که باید در بالغین واکسن کزاز تزریق شود ، منجمله در زنان باردار و زنان سنین بارداری (49-15 ساله) واکسن دوگانه ویژه بزرگسالان تلقیح شود.

  • واکسنهای سه گانه،دوگانه بزرگسالان و خردسالان را باید حتما به شکل داخل عضلانی و عمیق تزریق کرد (تزریق این نوع واکسنها در زیر جلد یا داخل جلد می تواند موجب تحریک موضعی ،تشکیل گرانولوم ،نکروز بافتی و بروز آبسه استریل شود).

مباحث مرتبط با عنوان

+ نوشته شده در  جمعه چهاردهم تیر 1387ساعت 16:51  توسط طالب اندرز  | 

سؤالات چهار گزینه ای اصول اپیدمیولوژی

(مجموعة دوم)


 

 

1)كدام گزينه از مشكلات مطالعات مقطعي است؟

الف)تورش انتخاب                            ب)تورش مدت در نمونه گيري

ج)تورش معاينه كامل                        د)تورش تشخيص

2)مطالعات تناسبي مرگ و مير به كدام گروه مطالعات شباهت دارند؟

الف)مطالعات همگروهي                      ب)مطالعات مقطعي

ج)مطالعات باليني                             د)مطالعات ميداني

3)در مطالعات تناسبي مرگ و مير از كدام گروه به عنوان شاهد استفاده مي شود؟

الف)جمعيت مرجع                            

ب)شاهدهاي بيمارستاني

ج)مرگ هايي كه در جمعيت مرجع رخ داده است.

د)در اين نوع مطالعه نيازي به استفاده از شاهد نيست.

4)تمام موارد زير از مشكلات مطالعات اكولو‍‍ژيك محسوب مي شوند به جز:

الف)به دليل اندازه گيري ميانگين در گروه افرادارتباط و درجه ارتباط بين مواجهه و بيماري بيان كننده ارتباط فردي نيست.

ب)دقيقا" نمي توان نشان داد كه مواجهه يك علت شاخص بيماري يا عامل پيشگيري كننده و يا تركيبي از آن دو است.

ج)استفاده از اندازه هاي جانشين براي مواجهه و بيماري ارتباط بين آنها را تحريف مي كند.

د)به علت نبود داده هاي لازم جهت كنترل مناسب مخدوش كننده ها اين مطالعات در تحليل دچار اشكال مي شوند.

5)مطالعات ايجاد فرضيه به كدام نوع مطالعات اطلاق مي شود؟

الف)مطالعاتي كه قبل از مطالعات تحليلي براي ايجاد فرضيه انجام مي شوند.

ب)مطالعاتي كه همزمان با مطالعات تحليلي براي افزايش اعتبار مطالعه انجام مي شوند.

ج)مطالعاتي كه پس از مطالعات تحليلي و به جهت تكميل اين مطالعات انجام ميشوند.

د)مطالعاتي كه در مقايسه با مطالعات تحليلي اعتبار كمتري دارند.

6)در كداميك از مطالعات زير افراد تحت مطالعه بيمار نيستند؟

الف)كارآزمايي باليني                        ب)كارآزمايي ميداني

ج)كارآزمايي اجتماعي                       د)مطالعه مورد شاهدي

7)اضافه كردن فلوئور به آب آشاميدني به منظور پيشگيري از پوسيدگي دندان به افراد تحت پوشش شبكه آبرساني چه نوع مطالعه اي است؟

الف)كارآزمايي باليني                         ب)كارآزمايي ميداني

ج)كارآزمايي اجتماعي                        د)مطالعه همگروهي

8)به طور کلی هدف از همسان سازی در مطالعات اپیدمیولوژیک چیست؟

الف)افزایش اعتبار مطالعه                   ب)افزایش کار آمدی مطالعه

ج)سهولت تجزیه و تحلیل نتایج            د)کاهش هزینه های مطالعه

9)کدام گزینه در مورد همسان سازی در مطالعات مورد شاهدی صحیح نیست؟

الف)باعث کنترل مخدوش کنندگی نمی شود.

ب)نه تنها باعث کنترل مخدوش کنندگی نمی شود بلکه تورش انتخاب را هم به آن اضافه می کند.

ج)هرگاه در مطالعات مورد شاهدی همسان سازی صورت گیرد ممکن است لازم باشد بر اساس عامل همسان سازی طبقه بندی انجام شود حتی اگر عامل همسان سازی درجهت منبع مخدوش کننده نباشد.

د)تورشی که در مطالعه مورد شاهدی با همسان سازی شناسایی می شود جبران ناپذیر است.

10)در مورد همسان سازی کدام گزینه صحیح است؟

الف)یکی از مزایای همسان سازی این است که عاملی که همسان شده رانیز می توان مطالعه کرد و اثر آن را به تنهایی از داده ها برآورد کرد.

ب)اگر داده های یک جمعیت معین در دست باشد ممکن است بتوان اثر عامل همسان سازرا بر آورد کرد.

ج) همسان سازی فرد به فرد کمترین هزینه ها را نسبت به سایر اشکال همسان سازی دارد.

د)مفید بودن اثر همسان سازی بر روی کار آمدی کلی مطالعه یک امر بدیهی است.

11)کدام گزینه جزء مزیتهای همسان سازی نمی باشد؟

الف)اگر بدست آوردن اطلاعات مربوط به مواجهه و مخدوش کننده از افراد تحت مطالعه گران باشد ، بهینه کردن مقدار اطلاعات بدست آمده به ازای هر فرد باعث افزایش کارآمدی مطالعه می شود.

ب)گاهی اوقات به جز از طریق همسان سازی نمی توان به طور کارآمد مخدوش کنندگی را کنترل کرد.

ج) همسان سازی از پراکنده شدن داده ها جلوگیری می کند.

د)همسان کردن متغیرهای زیاد باعث کاستن از هزینه ها می گردد.

12)بیش همسان سازی منجر به کدامیک از گزینه های زیر می شود؟

الف)به کار آمدی آماری مطالعه لطمه می زند.

ب)به اعتبار مطالعه آسیب می زند.

ج)به کار آمدی هزینه مطالعه آسیب می رساند.

د)می تواند به هر یک از موارد ذکر شده آسیب برساند.

13)اگر در یک مطالعه مورد شاهدی از شاهدهای دوستان استفاده شود کدام مشکل ممکن است پیش آید؟

الف)وابسته بودن رابطه دوستانه به مواجهه و بیماری

 ب)مرتبط بودن رابطه دوستانه به مواجهه و نه با بیماری  

 ج )افزایش هزینه و عدم صرفه اقتصادی 

 د )مشکل بودن تفسیر نتایج حاصله از مطالعه

14)اگر در یک مطالعه مورد شاهدی بعضی یا تمامی از موارد فوت کرده باشند بهترین رویه برای استفاده از اطلاعات آنها کدام است؟

الف)عدم انتخاب شاهدی برای موارد فوت شده

ب)استفاده از شاهدهای فوت شده و مقایسه آنها

ج)استفاده از شاهدهای زنده و مقایسه آنها

د)حذف افراد فوت شده از مطالعه

15)تورش به دلیل همپوشی گروه های همسان شده در اثر کدام حالت ممکن است اتفاق بیفتد؟

الف)همسان سازی برای یک متغیر غیر مخدوش کننده

ب)استفاده از همسان سازی پرگاری

ج)استفاده از همسان سازی جزئی

د)استفاده از شاهدهای دوستان

16) همسان سازی پرگاری راهکاریست برای رفع تورش :

الف)همپوشی                                  ب)یادآوری

ج)بیش همسان سازی                        د)اطلاعات

17)کدام گزینه صحیح نیست؟

الف)در همسان سازی همسایه ای همسایه ها بر مبنای فاصله تعریف می شوند.

ب)در همسان سازی جزئی می توان عوامل همسان سازی مختلف رابرای افرا د مختلف استفاده کرد.

ج)همسان سازی حاشیه ای شکلی از همسان سازی فردی است.

د)در همسان سازی حاشیه ای تنها توزیع های عوامل همسان ساز الزاما باید همانند باشند.

18)کدام مورد جزء موانع بر سر راه همسان سازی در مطالعات کوهورت است؟

الف)هزینه های خیلی بالای همسان سازی در همگروه های بزرگ

ب)وقت گیر بودن

ج)همسان سازی همگروه لزومانیاز برای کنترل عوامل همسان شده را رفع نمی کند.

د)پیشگیری از ارتباط بین مواجهه و عوامل همسان شده در افراد مطالعه در شروع پیگیری

19)کدامیک از موارد زیر به طور مستقیم در مطالعات همگروهی محاسبه می شود؟

الف)متوسط خطر          ب)میزان بروز

ج)زمان وقوع          د)خطر مطلق

20)در چه زمانی می توانیم از مطالعه همگروهی برای محاسبه خطراستفاده کنیم؟

الف)زمانی که تحلیل افراد را در طول دوره پیگیری نداشته باشیم.

ب)تحلیل افراد به مقدار کم باشد.

ج)همگروه عاری از خطرهای رقیب باشد.         د)تمام موارد

21)اگر در یک همگروه هیچگونه جابجایی و تحلیلی صورت نگیرد به آن همگروه ....... می گویند.

الف)باز               ب)ثابت

ج)بسته                 د)متغیر

22)زمان در مخرج کسر میزان بروز در مواجهه های مزمن کدام است؟

الف)دوره زمانی که مواجهه رخ میدهد.          ب)زمان شروع مواجهه

ج)زمان در معرض خطر اثرات مواجهه       د)زمان شروع پیامد مواجهه

23)وزن هر شدت مواجهه برابر چیست؟

الف)زمانی که آن فرد در مواجهه با آن شدت قرار دارد.

ب)مقدار مواجهه ای که آن فرد در زمان خاص با آن مواجهه دارد.

ج)سطح مواجهه تا زمان جاری نسبت به اندازه تجمعی.

د)ب و ج

24)د ر چه زمانی توانایی مطالعه همگروهی کمتر می شود؟

الف)حجم نمونه کم باشد.              ب)بروز بیماری پائین باشد.

ج)حجم نمونه زیاد باشد.               د)بروز بیماری بالا باشد.

25)مطالعات همگروهی برای مطالعه کدام دسته از بیماریها مناسب نیست؟

الف )شایع                 ب)نادر

ج)با دوره القاء طولانی          د)ب و ج

26)کدام گزینه برای کاهش هزینه مطالعات همگروهی استفاده نمی شود؟

الف)استفاده از سیستم مراقبت بیماری موجود در جامعه.

ب)جایگزینی یکی از همگروه ها با اطلاعات کل جمعیت.

ج)استفاده از مطالعه همگروهی جاری.

د)استفاده از مطالعه مورد شاهدی درون همگروه.

27)کدامیک از معایب روش جایگزینی یکی از همگروه ها با اطلاعات جمعیت کل می باشد؟

الف)ممکن است سوابق از بین رفته یا ناقص باشد.

ب)ممکن است باعث خطای سوء طبقه بندی شود.

ج)ممکن است اطلاعات بدست آمده از دو گروه از نظر کیفیتی متفاوت باشند.

د)تمام موارد صحیح است.

28)در چه زمان مطالعه همگروهی بهتر وسهل تر انجام می شود؟

الف)دوره القاء طولانی باشد.         ب)دوره پیگیری طولانی باشد.

ج)دوره بیماری کوتاه باشد.           د)دوره القاء کوتاه باشد.

29)احتمال ایجاد کدام نوع تورش درمطالعات همگروهی تاریخی زیادتراست؟

الف)تورش اطلاعاتی                 ب)تورش معاینه کامل

ج)تورش یاد آوری                       د)تورش در اثر پاسخ های دریافت نشده

 

 

پاسخنامه

 

شماره سؤال

پاسخ

شماره سؤال

پاسخ

الف

ب

ج

د

الف

ب

ج

د

1

16

2

17

3

18

4

19

5

20

6

21

7

22

8

23

9

24

10

25

11

26

12

27

13

28

14

29

15

30

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

+ نوشته شده در  جمعه چهاردهم تیر 1387ساعت 16:40  توسط طالب اندرز  | 

راهنمای منابع آزمون کارشناسی ارشد اپیدمیولوژی

 

در این قسمت منابع به ترتیب اهمیت ذکر شده اند ، در ضمن منابع کمکی که استفاده از آنها علاوه بر منابع معرفی شده از سوی وزارت بهداشت می تواند مفید باشد رنگ قرمز مشخص شده است.

 

ü    مبانی اپیدمیولوژی

1.      اپیدمیولوژی گوردیس . مترجم دکتر حسین  صباغیان و دکتر کوروش هلاکوئی نائینی . انتشارات گپ

2.      اصول اپیدمیولوژی مازنر. مترجم دکتر کیومرث ناصری و دکتر ملک افضلی . نشر دانشگاهی

3.       اصول طب پیشگیری و پزشکی اجتماعی ( جلد 1 و 4) . پارک و پارک . ترجمة دکتر شجاعی تهرانی

·        سؤالات چهارگزینه ای اپیدمیولوژی . مجتمع فنی تهران (دیباگران)

 

ü    مقدمات آمار زیستی

1.      روشهای آماری و شاخصهای بهداشتی . دکتر محمد و دکتر ملک افضلی

·        قسمت آمار حیاتی از کتاب اپیدمیولوژی و آمار حیاتی  از مجموعه کتابهای AOM . دکتر کامران احمدی

·        سؤالات چهارگزینه ای آمار حیاتی . مجتمع فنی تهران (دیباگران)

 

 

ü    اصطلاحات پزشکی

1.      فرهنگ اپیدمیولوژی . جان.م . لست. ترجمة دکتر کیومرث ناصری ( البته این کتاب با ترجمه های دکتر محسن جانقربانی و دکتر بابک بوب هم در بازار موجود است که تفاوت خیلی زیادی با هم ندارند ولی کتاب دکتر جانقربانی ترجمة گویاتر و بهتری دارد.)

 

 

ü    بهداشت عمومی

1.      اصول طب پیشگیری و پزشکی اجتماعی (4 جلد ) . پارک و پارک . ترجمة دکتر شجاعی تهرانی

2.      راهنمای واکسیناسیون . آخرین چاپ . انتشارات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

3.      کلیات بهداشت عمومی . دکتر علی صادقی حسن آبادی. انتشارات دانشگاه علوم پزشکی شیراز

4.      راهنمای تغذیه با شیرمادر. انتشارات وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی

5.      نکاتی دربارة بیماریهای اسهالی . دکتر فرسار. انتشارات وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی

6.      جمعیت ، توسعه و بهداشت باروری. دکتر حبیب الله زنجانی . نشر و تبلیغ بشری. 1378

·        کتاب جامع بهداشت عمومی ( هر 3 جلد) . دکتر حسین حاتمی

·        سؤالات چهارگزینه ای بهداشت عمومی. مجتمع فنی تهران (دیباگران)

 

 

ü    اپیدمیولوژی بیماریها

1.      کنترل و اپیدمیولوژی بیماریهای شایع در ایران. دکتر فریدون عزیزی . 1380

2.      کنترل بیماریهای واگیر دار در انسان. ترجمة دکتر حسین صباغیان. 1380

 

·        در مورد  درس بهداشت عمومی و اپیدمیولوژی بیماریها مطالعة آخرین دستورالعملها و بخشنامه های وزارت بهداشت که در مراکز بهداشتی درمانی موجود است ، می تواند مفید باشد.

ü    در صورت هر گونه سؤال یا مشکلی از طریق قسمت نظرات می توانید با نویسندگان وبلاگ در تماس باشید.

 

 

 

لیست برخی کتاب های فارسی در زمینه اپیدمیولوژی

 

سال انتشار

سرشناسه اصلي

عنوان

۱۳۸۲

‏لست ،جان ،۱۹۲۶-

‏فرهنگ اپيدميولوژي

۱۳۸۲

‏گورديس ،ليون ،۱۹۳۴-

‏اپيدميولوژي

۱۳۷۹

‏-

‏اپيدميولوژي پزشكي

۱۳۸۳

‏كرمي ،منوچهر

‏مباني اپيدميولوژي و مقدمات آمار زيستي

۱۳۸۱

‏حاتمي ،حسين

‏اپيدميولوژي باليني و كنترل بيماريهاي مرتبط با بيوتروريسم

۱۳۷۵

‏احمدي جزي ،كامران ،۱۳۴۸-

‏بهداشت ،اپيدميولوژي ،آمار حياتي

۱۳۷۲

‏فريدمن ،گري ،۱۹۳۴-

‏ديباچه اي بر اپيدميولوژي

۱۳۶۹

‏جماليان ،رضا،۱۳۱۴-

‏اپيدميولوژي و اصول پيشگيري از بيماريهاي واگيردار شايع در ايران

۱۳۶۸

‏ذوقي ،اسماعيل ،۱۳۲۵-

‏اپيدميولوژي و بيماريهاي واگير

۱۳۶۷

‏صدري زاده ،بيژن

‏اپيدميولوژي ايدز

۱۳۷۸

‏فارمر،ريچارد

‏اپيدميولوژي ،بهداشت عمومي و مبارزه با بيماريها

۱۳۶۸

‏آهلبوم ،آندرس

‏مقدمه اي بر اپيدميولوژي نوين

۱۳۷۸

‏اميري ،امير بهتاش ،۱۳۵۲- ،گردآورنده

‏بهداشت و ايپدميولوژي

۱۳۶۷

‏لست ،جان ،۱۹۲۶-

‏فرهنگ اپيدميولوژي

۱۳۷۴

‏فلچر،رابرت

‏اصول اپيدميولوژي باليني

۱۳۷۰

‏ميلر،ديويد لوييس

‏اپيدميولوژي بيماريها

۱۳۷۴ - ۱۳۶۳

‏مازنر،جوديت ،۱۹۲۴ - ۱۹۸۳

‏اصول اپيدميولوژي

۱۳۷۳

‏مازنر،جوديت ،۱۹۲۴ - ۱۹۸۳

‏درآمدي بر اپيدميولوژي

۱۳۷۶

‏مازنر،جوديت ،۱۹۲۴ - ۱۹۸۳

‏درآمدي بر اپيدميولوژي

۱۳۶۳

‏مك ماهون ،برايان

‏اصول روشهاي اپيدميولوژيك

 

‏كريمي ،يونس

‏طاعون و همه گيري شناسي آن

۱۳۴۷

‏اشراقي ،رحمت الله ،۱۳۰۲-

‏اصول و روش اپيدميولوژي روش تحقيق در علوم پزشكي

۱۳۷۳

‏ميرحسيني ،غلامرضا

‏اصول اپيدميولوژي و مبارزه با بيماريها

۱۳۷۶

‏هنكنز،چارلز

‏اپيدميولوژي در پزشكي

۱۳۷۱

‏بيگل هول

‏مباني اپيدميولوژي

۱۳۷۷

‏بيگل هول

‏مباني اپيدميولوژي

۱۳۷۲

 

‏اپيدميولوژي بيماريهاي شايع در ايران

۱۳۸۰

‏هادي ،نگين

‏اپيدميولوژي و كنترل بيماريهاي اسهالي و مسمومت هاي غذايي

۱۳۷۵

‏مير حسيني ،غلامرضا

‏اصول اپيدميولوژي و مبارزه با بيماريها

۱۳۷۸

‏لست ،جان ،۱۹۲۶-

‏فرهنگ اپيدميولوژي

۱۳۶۵

‏روبين ،فيليپ ،۱۹۲۷-

‏اپيدميولوژي و اتيولوژي همه گيرشناسي و علت سرطان ها

۱۳۸۱

‏نقوي ،محسن

‏همه گير شناسي آسيبهاي ناشي از علل خارجي حوادث

۱۳۶۸

‏جماليان ،رضا،۱۳۱۴-

‏اپيدميولوژي و اصول پيشگيري از بيماريهاي غيرواگير شايع در ايران

۱۳۶۸

‏اوحدي نيا،حسن ،۱۳۱۷-

‏اپيدميولوژي و تشخيص و درمان بيماريهاي طيور

۱۳۷۸

 

‏پرسشهاي چهارگزينه اي اپيدميولوژي

 

 

‏اپيدميولوژي ،بهداشت و آمار :شامل ۱۹۲ سوال اپيدميولوژي ،بهداشت و آمار امتحانات پرانترني خرداد ۶۱ تا شهريور ۷۵...

۱۳۷۵

‏آقاحسين فيني ،مهدي ،۱۳۴۸

‏واژه نامه اپيدميولوژي انگليسي - فارسي ،فارسي - انگليسي

۱۳۸۰

 

‏اپيدميولوژي و كنترل بيماريهاي شايع در ايران

۱۳۸۰

‏عزيزي ،فريدون

‏نوپديدي و بازپديدي بيماريهاي عفوني و سلامت حرفه هاي پزشكي

۱۳۸۲

‏حاتمي ،حسين

‏اپيدميولوژي تغذيه

<TD style="BORDER-RIGHT: #ece9d8; PADDING-RIGHT: 5.4pt; BORDER-TOP: #ece9d8; PADDING-LEFT:

 

 

منابع اطلاعاتي در اپيدميولوژي

تصميم‌گيري در مورد وضعيت بيماري فرد، مبتني بر تشخيص باليني است كه براساس تاريخچه بيماري، آزمايش ها و معاينات پزشكي صورت مي‌گيرد. ضمناً تشخيص بيماري نياز به داده هاي اپيدميولوژيكي براساس اطلاعات، ميزان ها و اندازه ها در جامعه دارد. اطلاعات مربوط به مرگ و مير، بخاطر قابل دسترس‌تر بودن در اپيدميولوژي بيماري ها بسيار متداول است و هر چند گاه نياز به اطلاعات مربوط به ابتلاء (Morbidity) ضرورت دارد. سرشماري، آمارهاي حياتي سازمان هاي بين‌المللي. آمار مراكز بهداشتي درماني، آمار پليس، بيمه ها و مانند اين ها مي‌توانند از منابع اطلاعاتي مهم در اپيدميولوژي به حساب بيايند.

كاربردهاي اطلاعات اپيدميولوژيك، متنوع و شامل تعيين وضعيت سلامتي مردم، تعيين نيازهاي بهداشتي ـ درماني جامعه، مقايسه محلي ـ كشوري يا بين‌المللي شاخص هاي مربوط به سلامتي و بيماري،  تعيين وضعيت موجود سلامت و بيماري، ارزيابي مداخلات و كارهاي انجام شده، تهيه پس‌خوراند براي مديران و برنامه ريزان، تعيين تقاضاهاي مردم و ميزان رضايت مردم از خدمات مي‌باشد.

آمار جمعيتي (Census) Population statistics

در بسياري از كشورها سرشمارهاي عمومي يكي از منابع مهم اطلاعاتي به شمار مي‌آيد كه معمولاً هر 5 يا 10 سال يك‌بار انجام مي‌گيرد اطلاعات سرشماري در باره اوضاع جغرافيايي اقتصادي، ويژگي هاي افراد و خانواده ها مي‌باشد. اطلاعات عمومي كه در سرشماري ها جمع‌آوري ميشوند شامل: نام، سن، تاريخ تولد، محل تولد، مليت، وضع تاهل، ارتباط با سرپرست خانواده، آدرس محل سكونت، وضع آموزش و تحصيلات، وضعيت شغلي و استخدامي و تعداد افراد خانوار هستند. واحد اصلي سرشماري، خانواده است و خانواده شامل يك يا تعداد بيشتري افراد است كه در يك آدرس زندگي و از يك سفره ارتزاق مي‌كنند.

اوّلين سرشماري ها را به چين و ايران باستان نسبت مي‌دهند ولي اوّلين سرشماري علمي و جديد در اواخر قرن 18 در اروپا متداول شد و براي اوّلين بار، در سال 1750 ميلادي در سوئد و سپس در نروژ و دانمارك در سال 1769 در امريكا و 1797 در فرانسه و 1801 در انگلستان صورت گرفت. در ايران در سال 1304 شمسي اداره كل آمار و ثبت احوال تاسيس و وقايع چهارگانه تولد، ازدواج، طلاق و مرگ را ابتدا در تهران و سپس در شهرستان ها ثبت نمود. در سال 1320 سرشماري عمومي‌ براي جيره بندي قند و شكر و پارچه انجام شد. در سال 1331 اداره كل آمار عمومي تاسيس و در سال 1335 اوّلين سرشماري عمومي در سطح كشور صورت گرفت و از آن پس از ده سال سرشماري ها انجام شد.

سرشماري عبارتست از جمع‌آوري و انتشار اطلاعات جمعيتي، اجتماعي و اقتصادي در يك مقطع زمان از كليه افراد ساكن در يك كشور يا يك منطقه. در كشورهاي پيشرفته كه اكثريت جامعه باسوادند، سرشماري از طريق كتبي توسط خانواده ها پُر ميشود. در ايران از طريق خانوار، ماموريني كه آموزش ديده اند اطلاعات را به صورت مصاحبه كسب و در پرسشنامه ها درج ميكنند.

 

نكاتي كه بايد در سرشماري به آنها توجه كرد:

·        شمارش افراد بايد در مورد تمامي اعضاي جامعه انجام گيرد و قلم افتادگي و نمونه گيري نباشد.

·        سرشماري بايد در فواصل زماني معيّن مثلاً 5 سال يا 10 سال صورت گيرد.

·        حدود جغرافيايي مكاني كه سرشماري انجام مي‌شود بايد كاملاً مشخص باشد و خانه به خانه صورت پذيرد.

·        سعي شود يك سرشماري از لحاظ تعريف با سرشماريهاي قبل و بعد از آن يكسان و قابل مقايسه باشد.

·        انتشار اطلاعات جمع‌آوري شده بايد براي هر ناحيه از نواحي جغرافيايي منطقه جداگانه تهيه و منتشر شود.

 

مهمترين اطلاعاتي كه بايد در سرشماري جمع‌آوري شود:

·        تعداد كل جمعيت منطقه (روستا، شهر يا كشور)

·        توزيع جنسي بر حسب زن و مرد (اختلاف فاحش بين مردها و زنها ازدياد جمعيت تاثير زيادي دارد).

·        توزيع سني و نسبت جمعيت فعال و غير فعال جمعيت.

·        وضع ازدواج، مجردها، متاهل ها، بيوه ها و مطلقه ها.

·        سواد (با سواد كسي است كه يك جمله ساده را بتواند بخواند و بنويسد) خواندن و نوشتن اسم خود نشانه با سوادي نيست و مدرك تحصيلي ميزان سواد را مشخص مي‌كند.

·        وضع اقتصادي شامل بيكار، شاغل، كارگر، كارفرما و يا نوع شغل هاي موجود در جامعه و جمعيت آنها.

·        محل تولد، با تعيين محل تولّد و محل سكونت، تعيين مهاجرت ها. (برون كوچي يا درون كوچي).

·        مذهب، نسبت پيروان مذاهب مختلف

·        تابعيت

·        شهرنشيني، روستا نشيني، كوچ نشيني (عشايري).

·        تعيين خانوارهاي معمولي (يك يا چند نفر كه با هم غذا بخورند و خرج و تغذيه مشترك داشته باشند و در يك محل مسكوني زندگي كنند، خانواده معمولي گفته مي‌شود. معمولاً پدر، مادر و فرزندان).

·        تعيين خانوار دسته جمعي، كه شامل افرادي است كه به علّت وجود برخي مشتركات در يك مكان بطور دسته جمعي زندگي مي‌كنند و غالباً هيچ رابطه خويشاوندي بين آنها وجود ندارد. مانند آسايشگاه ها، زندان ها و پرورشگاه ها و ...)

وقايع چهارگانه

ثبت وقايع چهارگانه: توسط ثبت احوال انجام مي‌شود. تحوّل و دگرگوني جامعه را نشان ميدهد و به طور مستمر انجام مي‌شود. منظور از وقايع چهارگانه: ولادت، ازدواج، طلاق و مرگ است و معمولاً در شناسنامه مندرج است.

ولادت: قانون، پدر ـ قيم و مادر نوزاد را مسئول اعلام تولّد ميداند. همينطور زايمان هاي منجر به تولّد نوزادان زنده كه توسط پزشك، ماما يا در بيمارستان انجام ميشود بايد مورد تولّد را اين افراد گزارش نمايند. در شناسنامه مشخصات ميزان درآمد خانواده و سطح سواد و شغل (طبقه اجتماعي) افراد از عوامل موثر ديگر است. به طوري كه مثلاً در سال 1960 مرگ و مير كودكان كمتر از يك سال در طبقه مرفه فرانسه 6/1 درصد و در طبقه پايين 4 درصد بوده است، برعكس رشد جمعيت، نسبتي معكوس در بين طبقات مختلف اجتماعي نشان ميدهد.

رشد جمعيت در كشورهاي در حال توسعه و پيشرفته، تفاوتهاي محسوسي را نشان ميدهد. در سال 2005 ميلادي بيش از 80 ميليون نفر افزايش جمعيت در دنيا وجود داشته است، يعني در هر 10 ثانيه 44 نفر در دنيا به دنيا آمده اند كه تنها 4 نفر آنها مربوط به كشورهاي توسعه يافته بوده است . . . رشد جمعيت در كشورهاي توسعه يافته 1 تا 10 در هزار و اميد به زندگي در زمان تولّد حدود 80 سال است (براي مثال اميد به زندگي در بدو تولّد در سال 2005 ميلادي در تانزانيا 44 سال و در لهستان 82 سال بوده است). برخي كشورهاي اروپايي مثل آلمان، اكراين، روسيه، حتي 2 در هزار كاهش رشد در جمعيت دارند.

در كشورهاي در حال توسعه، سالانه بيش از 30 در هزار به جمعيت اضافه مي‌شود مثلاً هندوستان با وجود تمام فعاليتهايي كه در كنترل جمعيت مي‌كند باز سالانه 12 ميليون نفر به جمعيت آن اضافه مي‌شود، ميزان رشد جمعيت در ليبي 7/3 درصد و در يمن 5/3 درصد است.

شاخص مهمي كه در جمعيت شناسي بكار ميرود زمان لازم براي 2 برابر شدن جمعيت است. اين رقم در كشورهاي در حال توسعه كمتر از 25 سال و در كشورهاي پيشرفته بيشتر از 100 سال است. هرم جمعيتي در جهان پيشرفته و در حال توسعه مبين تركيب جمعيتي متناسب و نامتناسب اين كشورهاست.

 

اعتبار (Validity):

 مسئله مهم و اشكال اصلي در سرشماري ممكن است ناقص بودن اطلاعات يا عدم جمع‌آوري اطلاعات از همه افراد جامعه باشد (مثلاً افراد بي‌خانمان شمارش نشوند و يا مسئله برخي افراد دوبار شمارش شوند (سربازها).

 

برآورد جمعيت (Population Estimates)

برآورد جمعيت براساس اطلاعات سرشماري ها انجام مي‌شود اين برآورد براساس در نظر گرفتن توزيع سني جمعيت و تعداد تولدها، تعداد مرگها، مهاجرتهاي داخلي و مهاجرتهاي خارجي صورت مي‌گيرد مثلاً رشد جمعيت ايران در سال هاي اخير، 2 درصد بوده است. مثلاً اگر در سال 1375 جمعيت ايران 60 ميليون بوده در سال 76 به رقم 200000/61 نفر، افزايش يافته است. شايان ذكر است كه رشد جمعيت كشور ايران در حال حاضر در حدود 3/1 درصد مي‌باشد.

 

آمار مرگ و مير (Mortality statistics)

اوّلين سرشماري در سال 1086 در انگلستان و ولز انجام شد0 اوّلين سيستم ثبت مرگ ها بصورت استاندارد در سطح كشور اوّلين بار در سال 1836 در انگلستان شروع شده است. شامل اطلاعات مبسوطي ازجمله نام و نام خانوادگي متوفي، تاريخ فوت، سن، محل فوت، علّت مرگ و جنس و غيره است. مهمترين مسئله وجود اعتبار در مورد گواهي پزشكي مرگ و مير، علّت مرگ است كه متاسفانه در بسياري موارد قابل اعتبار نيست.

آمار مربوط به ابتلاء (Morbidity Statistics)

منابع اصلي اينگونه اطلاعات عبارتند از:

آمار بيمارستانها، مراكز بهداشتي درماني، كلينيك هاي خصوصي، مراكز علمي بيماري هاي خاص (سرطان، ديابت، دياليزي ها ...) مهمترين مسئله اينگونه اطلاعات مربوط به علّت بيماري و ثبت كامل موارد مشاهده شده است. يكي ديگر از مسائل مهم تعريف شدّت ابتلاء است. مثلاً در مورد مصدوميت هاي ناشي از حوادث، تنها موارد منجر به بستري در بيمارستان يا موارد نسبتاً شديد، ثبت مي‌شود.

 

آمار اجتماعي (Social Statistics) و نمونه برداري

يكي از راه ها انجام تحقيق در مورد درصدي از جمعيت مورد مطالعه است. مثلاً اندازه گيري سلامت و بيماري در يك درصد جمعيت ايران در سال 1370 منابع ديگر آمار اجتماعي مي‌تواند اطلاعات موجود در شركت هاي بيمه و سازمانهاي ديگر اجتماعي (مبارزه با مواد مخدر و اداره كار ...) ‌باشد.

 

اطلاعات بهداشتي بين‌المللي (International health information)

سازمان جهاني بهداشت نقش اساسي در استاندارد كردن و جمع‌آوري اينگونه اطلاعات در جهان دارد اطلاعات به تفكيك در مورد نواحي ششگانه اين سازمان وجود دارد.

 

منابع اطلاعاتي اپيدميولوژي ممكن  براي سنجش مواجهه يافتگي عبارتند از:

·        اطلاعات روتين

·        مصاحبه با پرسشنامه از اشخاص يا نزديكان آنها

·        اندازه گيري مستقيم (فشار خون ـ تب ...)

·        شاخص هاي جانشيني مثل عنوان شغلي

بهتر است كه همواره از چند منبع استفاده گردد و براي بعضي مطالعات (مواجه يافتگي ها) تائيد شود.

 

منابع اطلاعات مرگ- بيماري يا حادثه (Sources of outcome data)

هدف اين است كه اطلاعات بايد تا جاي ممكن از نظر مواجهه يافته ها و كنترل ها كامل باشد.

روش ها شامل:

·        گواهي فوت

·        آزمايش هاي دوره اي

·        مصاحبه يا استفاده از پرسشنامه

·        موارد ثبت شده بيماري مراكز بهداشتي

·        اسناد پزشكي در مطب ها يا بيمارستان باشد تركيبي از چند روش مناسب‌تر خواهد بود.

منابع خطا در سنجش ها يا اندازه ها ميبايست شناسايي و كنترل شوند.

شرايط لازم براي نظام اطلاعات بهداشتي مطلوب آن است كه اين اطلاعات بايد بر پايه جمعيت باشد، از گردآوري اطلاعات غيرضروري پرهيز شود، مشكل‌نگر باشد، اصطلاحات و متغيّرهاي مورد نظر، دقيق و قابل اندازه گيري تعريف شوند و شامل خلاصه اطلاعات (جداول، نمودارها و نسبت ها) و معني دار باشد، ضمن آن كه بايد امكان تهيه پس خوراند از آن وجود داشته باشد.

 

منابع جمع‌آوري اطلاعات جمعيتي

1 ـ اطلاعات موجود كه عبارتست از اندازه هاي مشخصه هاي مختلف در يك زمان معيّن مانند سن، جنس، فاكتورهاي اقتصادي و ... كه منبع متداول اخذ آن معمولاً سرشماري است.

2 ـ اطلاعات جاري كه عبارتست از تغييرات در اندازه هاي جمعيّت در طول زمان كه با توجه به اطلاعات موجود به دست مي‌آيد (مثلاً با احتساب رشد جمعيت، جمعيت را در فاصله هاي بين سرشماري حساب كنيم). منبع متداول، ادارات ثبت احوال و آمارهاي وقايع حياتي است.

 

منابع اطلاعاتي

به دست آوردن اطلاعات بسيار پر هزينه و گران است. اطلاعات بايد بطور واضح ارائه شود و تعريف مربوطه آن ساده و دقيق باشد. و داراي 3 ويژگي: زمانبندي شده- درستي و مربوط بودن به هدف جمع‌آوري اطلاعات (Relevance) باشد.

علاوه بر اينها اطلاعات بايد با استانداردهايي قابل تطبيق باشد+ چارچوب جمعيت مورد مطالعه بخوبي مشخص و تعريف شده باشد، فاقد تورش باشد و با اطلاعات مشابه قابل مقايسه باشد.

 

محل هاي اصلي اطلاعاتي كه در بهداشت عمومي و اپيدميولوژي كاربرد دارد عبارتند از:

·        آمار عمومي جمعيت (سر شماري ها)

·        آمار مربوط به مرگ و مير

·        آمار مربوط به ابتلاء (مثلاً آمار بيمارستان ها- مراكز بهداشتي درماني)

·        آمار اجتماعي (پليس، بيمه ...)

 

+ نوشته شده در  جمعه چهاردهم تیر 1387ساعت 16:15  توسط طالب اندرز  |